Put Opsiyonu Nedir? Satım Hakkı ve Korunma Örneği

Put opsiyonu (satım opsiyonu), sahibine sözleşmede belirlenen kullanım fiyatından dayanak varlığı satma hakkı verir. Put alıcısı prim öder ve hakkı kullanmaya zorunlu değildir. Bu ürün fiyat düşüşü beklentisiyle alınabileceği gibi elde tutulan bir hisse pozisyonunun değer kaybını kısmen sınırlamak amacıyla da kullanılabilir. Ancak her put işlemi otomatik sigorta ya da garantili gelir sağlamaz.

Put opsiyonunda kullanım fiyatı neyi belirler?

Dayanak pay 80 dolarken 95 dolar kullanım fiyatlı put, vade sonunda payı 95 dolar seviyesinden satma hakkı veren bir sözleşme ise 15 dolar içsel değere sahiptir: 95 − 80 = 15. Pay 100 dolardaysa aynı put’un içsel değeri sıfırdır. Sözleşmenin fiyatı ise içsel değer yanında kalan vade ve beklenen oynaklığı da içerir. Kullanım fiyatının tanımını Strike Price rehberimizde ayrıntılandırdık.

Örnek: Prim ödendikten sonraki sonuç nasıl değişir?

Varsayımsal 95 dolar kullanım fiyatlı bir put için pay başına 4 dolar prim ödendiğini düşünelim. Vade sonunda pay 80 dolarsa put’un içsel değeri 15 dolar, prim düşüldükten sonra basitleştirilmiş net sonucu 11 dolar olur; ücretler hariçtir. Pay 94 dolardaysa içsel değer 1 dolara karşılık gelir, prim nedeniyle net sonuç −3 dolar olur. Put’un kâra geçmesi için vade sonu başabaş düzeyi, bu basit örnekte 95 − 4 = 91 dolardır. Vade öncesi piyasa değeri bu formülle tek başına bulunamaz.

Koruyucu put nasıl çalışır?

Elinde dayanak payı tutan bir yatırımcı, aynı varlık ve uygun miktar üzerine put alırsa beklenmedik sert fiyat düşüşlerinde satım hakkının değerinden yararlanabilir. Buna koruyucu put denir. Fakat sigorta benzetmesi sınırlıdır: Put primi maliyettir; doğru sözleşme çarpanı, vade, kullanım fiyatı, teminat ve likidite koşulları seçilmezse bütün portföyün riskini ortadan kaldırmaz. Put satın almak ayrıca elindeki payın fiyat dalgalanmasını durdurmaz.

Put satıcısı neyi üstlenir?

Put satıcısı primi alırken dayanak varlığı belirli fiyattan satın alma veya nakdi uzlaşma yükümlülüğü üstlenebilir. Dayanak fiyatı sert gerilerse zarar prim gelirini büyük ölçüde aşabilir. Put alıcısının yalnız prim riski taşıması, put satıcısının da aynı riskle sınırlı olduğu anlamına gelmez. Borsadaki teminat ve uzlaşma yöntemini sözleşme bazında kontrol etmek gerekir.

Call ile karşılaştırma ve kaynak

Yükseliş yönlü alım hakkı veren sözleşmeyi Call opsiyonu rehberinde, iki türün ortak ve farklı risklerini Call–Put karşılaştırmasında bulabilirsiniz. Ana bilgi kaynağı: Options Industry Council – Options Pricing. Örnekler gerçek piyasa fiyatı değil, eğitim için seçilmiş sayılardır.

Yasal uyarı: İçerik yatırım tavsiyesi değildir; opsiyonlar karmaşık riskler içerir, geçmiş kâr veya kuramsal hesap gerçek piyasa sonucunu garanti etmez.